kinderenDe eerste maanden van de Wet op het Passend onderwijs zijn voorbij. De voorspelde chaos is achterwege gebleven. Heel gek is dat niet, want scholen en samenwerkingsverbanden wáren al jaren bezig met ‘Weer Samen Naar School’. Vrijwel overal is de nieuwe wet beleidsarm ingevoerd. En gelukkig waren de bezuinigingen van de baan. Dus men ging zoveel mogelijk door op de oude voet.

Wat veel verwarring bracht en energie nam, was de nadruk van de nieuwe wet op bovenschoolse structuren (de nieuwe samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs) en op het verleggen van geldstromen. Maar echt passend onderwijs is een kwestie van inhoud, organisatie en leerkrachtgedrag. Van een transformatie naar een kindgerichte cultuur, van ‘ja!’ zeggen tegen diversiteit. En daar was in alle drukte nou juist de afgelopen jaren geen tijd voor. Integendeel: de hoofdmoot van de inhoudelijke veranderingen voor scholen ging juist over opbrengstgericht werken, selectie en versmalling tot de kernvakken. Misschien dat daarom ook wel de chaos werd verwacht: omdat elke ouder op zijn klompen aanvoelt, dat wat ze op scholen zagen gebeuren, hard botst met de ambities van passend onderwijs. Dat is na 1 augustus helaas nog niet anders geworden. Er is dus ook niet opeens van alles in positieve zin veranderd.

Maar goed. Ondanks alle druk van buiten, ontwikkelen veel scholen zich, al is het soms tergend langzaam, tot kindgerichte plekken waar ieder zichzelf kan zijn, met een fijne pedagogische sfeer, een breed aanbod, een gerichtheid op talentontwikkeling en een goede samenwerking met ouders. Dát is het begin van passend onderwijs. En het is hoopgevend dat het overheidsbeleid opeens nieuwe nadruk gaat leggen op talentontwikkeling, onderzoekend leren, 21th century skills, muziekonderwijs etc. De pendel slaat dus terug van louter (smalle) kwalificatie naar ook sociale vorming, burgerschapen menswording.

Gebrek aan verbeeldingskracht en durf is geen excuus meer
Het effect van een andere financieringsstructuur is hopelijk wel, dat scholen die dat willen, meer ruimte hebben om maatwerk te leveren. (Al voorspelt de aanbodgerichte manier waarop de eerste ‘arrangementen’ geformuleerd zijn nog niet veel goeds). Daarnaast is nu de zorgplicht ingevoerd. De eerste uitspraken van de bezwarencommissie geven moed: die zorgplicht gaat echt iets veranderen. Scholen en hun besturen moeten veel preciezer kijken naar wat ze kinderen te bieden hebben en naar welke aanpassingen ze daarin kunnen doen (zie bijvoorbeeld: http://www.nrc.nl/nieuws/2014/09/25/opnieuw-school-op-vingers-getikt-na-weigering-zorgleerling/). Gebrek aan verbeeldingskracht en durf is niet langer een excuus. De combinatie van zorgplicht en andere financieringsstromen levert hopelijk goed nieuws op voor ouders die hun zinnen op een school in de buurt hebben gezet.
Maar komt er daarmee dan ook zicht op inclusief onderwijs? Of mag je als ouder met een bijzonder kind al blij zijn dat je kind mag ‘meedoen’ op de buurtschool? Scholen die het echt menen met inclusie van kinderen met speciale onderwijsbehoeften – of beter gezegd, met diverse scholen waar iedereen leert naar vermogen, blijven niet hangen in het huidige ‘passende onderwijs’. Een school die een smal programma centraal blijft stellen in prestatiegerichte leerjaarklassen, blijft zijn eigen uitval creëren en leidt niet op voor de toekomst. Het overheidsbeleid houdt deze scholen echter in stand. Het zegt immers tegen scholen zegt dat zij alle kinderen op hetzelfde niveau, op hetzelfde moment moet toetsen. Het blijft sturen op algemeen rendement, uitstroomcijfers en smalle kwalificatie. Als Sander Dekker nu het licht ziet en vindt dat er óók aandacht moet zijn voor excellentie, programmeren, moderne vaardigheden, bewegen en muziek, is hij de druk op scholen en leraren alleen maar aan het verhogen. Dit overheidsbeleid maakt het scholen bijna onmogelijk om te vernieuwen en maatwerk te leveren voor de verschillen in tempo, talent, temperament en voor- of tegenspoed van kinderen.
Toch, in de onderstroom, gebeuren mooie dingen. Een goed beeld van de andere wind die er in de Nederlandse (onderwijs)maatschappij begint te waaien, krijg je op de website www.hetkind.org. Er zijn scholen die tegen de klippen op werken aan onderwijsinnovatie en die er in slagen om zo goed als inclusief onderwijs te leveren. Want onderwijsinnovatie en streven naar inclusie zijn tweelingzusjes van elkaar, en ambitieuze scholen snappen dat. Zij werken aan de volgende transformaties.

Transformaties op school

Van

Naar

Selectie, afstroom, zittenblijven, verwijzen en uitsluiting

Geen ontkoppelingen meer

School die bang is voor ouderbetrokkenheid

School met ouderpartnerschap 3.0

Zorg voor speciale kinderen

Ondersteuning gericht op alle kinderen

Programmagericht onderwijs

Leerlinggericht onderwijs

Gerichtheid op smalle opbrengsten (kwalificatie, basisvaardigheden)

Brede opbrengsten over to know, to do, to be, to live together

Op cognitief presteren gerichte selectie

Gemeenschapsscholen die naar het hele kind kijken

De leerkracht staat er alleen voor

Meer personen nodig om kinderen te helpen ontplooien

School die mag zeggen ‘dit kunnen we niet’

School die zegt ‘dit gaan we leren’

‘we durven pas als alle onzekerheden zijn weggenomen’

‘we doen het als 1 leraar ja ik wil zegt’

Leerkracht die zendt

Leerkracht met dialoogvaardigheden

Transformaties bij bestuur, samenwerkingsverband en jeugdpartners

Van

Naar

Regieverlegenheid op alle niveaus

Doorzettingsmacht bij mensen die direct werken met het kind

Organisaties en hun behoud centraal

Mens en zijn ontwikkeling centraal

Middelen verdelen op grond van functies en regels, gericht op output

Middelen verdelen op grond van behoeften en taken, gericht op outcome

Nieuwe behoeften en taken beantwoorden met een nieuwe instituties

Nieuwe behoeften en taken integreren in de normale werkorganisatie

Specialistische zorg en ondersteuning buiten reguliere leerplan

Toerusting en ondersteuning van leerling en leerkracht obv leerplan(ontwikkeling)

Vakspecialisten rondom het kind en de beperking

Specialistische kennis inzetten als oplossingsgerichte ondersteuning voor zo normaal mogelijke oplossingen, die de (zelf)regie versterken in zowel de klas als in het gezin en in de buurt.

Kennisgerichte lerarenopleidingen waar je programma’s leert uitvoeren

Ontwikkelingsgerichte opleidingen waar je leert samenwerken, ontwerpen en reflecteren, ook met ouders en kinderen

Wat is het zo een waslijst he? Toch is het terug te voeren op één vastberaden hartsbeslissing:

Ja! zeggen tegen kinderen in al hun diversiteit.

© 2017 – Pedagogisch PACT - www.pedagogischpact.nl